Restauratie HTM 58

In opdracht van de Amsterdamse museumtramlijn en een particuliere sponsor is TramWerk begonnen met de restauratie van de Haagse buitenlijner HTM 58, die sinds 1993 buiten dienst stond en in slechte toestand was geraakt.

In eerste instantie is het de bedoeling de algehele toestand van de wagen goed te inventariseren, en daarna een plan te maken voor het weer rijvaardig maken. We zijn dus nog niet aan het restaureren, maar nog bezig met het onderzoek wat aan iedere restauratie voorafgaat.

Allereerst werd de wagen naar onze locatie in Den Haag getransporteerd door onze vaste transporteur Brouwer (met een flinke file voor het bloemencorso in Lisse die dag).

Aangekomen in de Lijsterbesstraat leverde dat een mooi plaatje op van de 57 en de 58 naast elkaar. Het is lang geleden dat de wagens elkaar gezien hebben!

Daarna werd voortvarend begonnen de zijbeplating van de wagen af te halen. Dit was sinds het vertrek van de wagen bij de HTM niet meer gebeurd: er kwam een flinke handvol Haagse tramkaartjes achter vandaan! Ook de Amsterdamse geschiedenis was hier af te lezen, er werden ook enkele EMA/RETM folders aangetroffen.

Ook is leuk om te zien hoe zeer wagens in de loop der jaren een allegaartje van verschillende onderdelen werden, kijk maar eens naar de verschillende glassoorten in de lichtkap van de 58.

De toestand van wat er achter de beplating vandaan kwam bleek overigens nog wel mee te vallen. Met het beeld van de HTM 57 (die enkele jaren geleden dezelfde behandeling onderging) in het hoofd hadden we slechter verwacht!

Wel zat er erg veel roest achter de beplating: kijk hier naar een Youtube filmpje van de watervallen van roest die achter de platen vandaan kwamen.

De zijwanden zijn na verwijderen van beplating en roest flink aangepakt: slecht houtwerk is blootgelegd en geïmpregneerd met epoxyhars om het weer stevig te maken. Bij eerdere projecten hebben we hiermee goede ervaringen opgedaan.

De gaten in het dak zijn gerepareerd door er stukken hout in te lijmen en het geheel weer te bedekken met een laag daklinnen. De rest van het dak ziet er nog goed uit en heeft aan een flinke schoonmaak- en verfbeurt genoeg.

En ook de bos loshangende kabels van het verwijderde voorbalkon is door veel meten, proberen en schema's bestuderen in kaart gebracht. Het is nu duidelijk hoe een en ander tzt weer aangesloten moet worden.

Na het verwijderen van de beplating is aan het erachter vandaankomende hout- en staalwerk gewerkt: Allereerst zijn de ramen eruitgehaald, de houten langsligger onder de ramen was op een aantal plaatsen wel erg slecht, dus deze is verwijderd en vervangen. Met een dunne stofzuigerslang is de laatste troep onderin de zijwand weggehaald, ook onder de raammechanieken kwam weer een karrevracht aan vuile en beschimmelde tramkaartjes tevoorschijn. Hierna is het staalwerk in de conserverende verf gezet.

Na het vervangen van deze delen van de zijwand konden de zgn. Beulingijzers weer teruggeplaatst worden. Dit zijn stalen banden die vlak onder de ramen rondom de buitenkant van de bak lopen. Deze verzorgen een groot deel van de stevigheid van de bak. Op de foto is duidelijk te zien hoe het Beulingijzer helemaal naar binnen loopt en in het tussenschot vastgeschroefd is.

Ook binnen in de wagen begint het er erg onttakeld uit te zien: ter bescherming zijn de porceleinen lichtornamenten verwijderd, en diverse houten latten worden uit de wagen gehaald om te lakken. Ook het plafond zal opgeknapt en geschilderd worden.

Op de balkons zat veel roest in de constructie, waardoor het verband er behoorlijk uitgeraakt was: de balkonschermen werden omhooggedrukt doordat roest meer ruimte inneemt dan ijzer. Hiervoor werden dus van één balkon al het balkonscherm en de bufferbalk verwijderd. Het andere balkon blijft nog even in elkaar als voorbeeld en documentatie. Dit zal later worden aangepakt.

Ook waren door diverse kleinere en grotere aanrijdingen de buffers verbogen en de daarop gemonteerde strips (bedoeld om bij aanrijdingen 'opklimmen' en 'overbufferen' te voorkomen) beschadigd en verroest. Deze strips worden dus allemaal vervangen. Met een mal, gemaakt op de oorspronkelijke ronding, worden de nieuwe exemplaren heetgestookt en gebogen. Ook het middendeel van de bufferbalk was onder het balkonscherm helemaal weggeroest, dus is er een nieuw stuk ingezet.

Na aanbrengen van de nieuwe strips op de bufferbalk en heetstoken en richten van de buffer ligt het geheel alweer bijna klaar voor montage (dit zal nog wel even duren, omdat aan de wagen zelf nog veel ontroest moet worden). Ook op de buffer zelf komen de strips nog terug.

De nieuwe beplating werd in twee delen geleverd (zulke lange lappen zijn bijna niet in één deel te krijgen) en aan elkaar gelast. Na conserveren van de achterkant, waar je later niet meer bij kan, konden de platen gemonteerd worden met een dikke laag kit en veel schroefjes en boutjes.

Voor het interieur zijn al diverse losgehaalde delen opnieuw in de lak gezet. Deze liggen klaar voor latere montage. Na het monteren van de beplating is één kant in de eerste laag verf gezet en zijn de houten deklatten van de beplating gemonteerd.

Bij de 58 werden twee stroomafnemers meegeleverd: een complete, in nog redelijke toestand en een wrak waarvan alleen nog maar de onderste helft over was. Deze laatste zal dus nieuw gemaakt moeten worden. Allereerst werd het geheel weer samengesteld met de schroefveren die de beugel omhoog tegen de draad duwen, en werden nieuwe koppelstangen gemaakt (die de twee kanten van de beugel gelijk op en neer laten bewegen). Vervolgens werden de diverse delen ontroest en in de primer gezet. Nu kan (met nieuw aangeschafte buizen) de hele bovenkant van de beugel weer opnieuw opgebouwd worden

Omdat de motoren bij doormeten een slechte isolatiewaarde gaven moeten deze bij een revisiebedrijf behandeld worden. Hiervoor zijn alle aansluitingen losgekoppeld en is de wagen met hefbokken van de draaistellen getild. De volgende stap is het uitbouwen en wegbrengen van de motoren. Als de draaistellen onder de wagen vandaan zijn kan gelijk de onderkant worden aangepakt.

Nu de 58 toch omhoog staat is het gemakkelijk om meteen de compressor te verwijderen. Deze hangt onder het middenbalkon en met wat improviseren, een stapel pallets, singels en een hijsbalk lag hij in een dag werk los onder de wagen.

Nu kan de compressor, net als de tractiemotoren naar een revisiebedrijf: ook deze heeft 10 jaar stilgestaan in slechte omstandigheden en heeft ook de jaren ervoor geen noemenswaardig onderhoud gehad.

Na wat vertraging door interne verhuizingen op de HTM-sporen waar we staan hebben we de motoren uit de draaistellen gelicht.

De motoren zijn naar een revisiebedrijf (Elektromotoren 'De Vier' in Amsterdam Noord) gebracht en daar gedemonteerd en van onderhoud voorzien. Omdat dit in de jaren '80 ook al was gebeurd viel de algehele conditie nog mee, alleen het jaren stilstaan in een vochtige loods had ze geen goed gedaan.