GTr 72 / HTM 2

Uitgebreide historie van de 72

Eind 1985 werd de wagenbak van de Amsterdamse motorwagen 72 teruggevonden als voormalige noodwoning op een erf in Vijfhuizen.

Foto's: Erik Swierstra

Meteen werd duidelijk dat restauratie hiervan een buitengewoon ingrijpende klus zou zijn. Na een eerdere, minder geslaagde, poging werd het project uiteindelijk professioneel aangepakt in samenwerking met aannemingsbedrijf Kneppers in Amsterdam. Besloten werd de wagen restaureren in de toestand van Eénmanswagen van eind jaren '20.

Door diverse oorzaken kwam dit project tot stilstand en werd de gerestaureerde maar nog kale bak enkele jaren opgeslagen. Eind 2003 ontstond de mogelijkheid om in het kader van het 100-jarig bestaan van het electrisch trambedrijf in Den Haag de wagen met hulp van de HTM rijvaardig te maken in de Haagse toestand als HTM-2 met originele open balkons uit 1904. In een goede samenwerking tussen de HTM, Tramweg-Stichting en Stichting Tramwerk werd deze klus uitgevoerd in de werkplaats Lijsterbesstraat.

Wegens deze inbreng van HTM en andere instanties zal de wagen minimaal de komende jaren in deze toestand blijven, de beoogde eindtoestand is echter die van Amsterdamse Eénmanswagen 72. Die jaren kunnen we dus besteden aan het ontwerpen en uittesten van de Eénmanswagen-installatie. Dit zal een zeer gecompliceerde klus zijn, dus wat dat betreft is het geen enkel probleem om de wagen voorlopig in de huidige toestand te laten.

De restauratie bij de HTM

De wagenbak was in samenwerking met Kneppers dan wel schitterend opgeknapt en weer een bouwkundig degelijk geheel geworden, voordat van een rijvaardige tram gesproken kon worden moest er nog wel heel veel gebeuren.

Het gehele interieur moest worden herbouwd, waarbij gezocht moest worden naar de originele materialen en houtsoorten. Ook het onderstel is compleet nieuw gebouwd en voorzien van wielen en assen uit een oude Amsterdamse werkwagen, motoren uit Lissabon en Haagse aspotten en lagers.

De motoren zijn overigens van het originele merk (Union Elektricitäts Gesellschaft, UEG voorloper van AEG) en vrijwel het juiste type, maar moesten wel (bijna 100 jaar oud!) geheel worden gereviseerd.

De electrische installatie werd verder afgebouwd met sleepringschakelkasten en automaten uit Lissabon, weerstanden van gesloopte Amsterdamse gelede wagens en op originele wijze in brandslangen getrokken tractiekabels. De stroomafnemer werd nieuw gebouwd van oude tekening. Klik hier voor een uitgebreid verhaal hierover.

Daarna werd de wagen weer geschilderd in de originele donkerblauwe kleur en werden diverse details weer aangebracht: prachtige Jugendstil versieringen, nieuw gemaakte lantaarns en koersborden op het dak en originele verlichting in het interieur. Het optreden bij de tramoptocht gebeurde nog achter een takelwagen omdat het inbouwen van de motoren en handremmechaniek nog niet klaar was, maar daarna werd snel verdergegaan met het rijvaardig maken.

Klik op de foto's hieronder om filmpjes van de allereerste tests met de wagen te zien: de eerste keer in meer dan 50 jaar dat de wagen op eigen kracht bewoog! Let op: er is geluid bij en de motoren maken een vrij rauw en hard geluid, volgens kenners vergelijkbaar met de originele Unions.

Vele technische problemen later (het samenstellen van zo’n bonte verzameling niet bij elkaar horende onderdelen is geen voor de hand liggende klus) werd op 14 november 2005 dan de eerste geslaagde proefrit buiten de deur gereden.

Op 23 mei 2006 werd de wagen officieel in dienst gesteld, de oudste rijvaardige electrische motorwagen van Nederland.

De samenwerking van beroepskrachten en vrijwilligers is in een buitengewoon goede sfeer verlopen waardoor, ondanks de technische tegenslagen, het project in recordtijd is gereedgekomen.