Biezen, teksten en bordjes

Bladgoud

De wagens uit het begin van de vorige eeuw waren versierd met prachtige Jugendstil biezen in bladgoud op de houten zijpanelen. Ook deze hebben wij nagemaakt in de diverse vormen waar deze voorkomen. Soms zijn er nog tekeningen van te vinden in de archieven, andere exemplaren zijn met voorzichtig schuren onder dikke, oude verflagen vandaan gehaald en overgetrokken. Tegenwoordig kunnen we de tekeningen inscannen en op een computer overtekenen zodat we de biezen zelfs op een snijplotter kunnen laten maken, vroeger was dit allemaal handwerk! Op dit moment laten we de gouden biezen en cijfers noodgedwongen uit gouden plakplastic snijden, echt bladgouden transfers zijn mooier, maar laten maken is erg duur en er zijn bijna geen bedrijven meer die dat in kleine series willen of kunnen maken.
Wie heeft een tip waar we dit kunnen laten doen? Laat het ons weten!

Tekening, overgetrokken van een origineel	Overgetekend in een vector-tekenprogramma, klaar om te snijplotten
Biezen op GTr 72 aangebracht	Geschilderde biezen op HTM-164

In Den Haag werden de biezen, na het crème schilderen van de wagens overigens in rood op de wagens geschilderd. In Amsterdam werd de donkerblauwe kleur langer gehandhaafd, en na een periode van een ander model biezen (zie verderop) verdwenen deze biezen op de zijkanten geheel met de introductie van de lichtblauwe kleur van de 'Blauwe wagens'.

Geschilderd

Ook op de blauw geschilderde delen van de wagens waren versieringen aangebracht, meest geschilderd in okergeel.

In de wagen

Ook binnen op de balkons en in de wagen waren rijke versieringen aangebracht, zowel in bladgoud, geschilderd, als in de vorm van het houtwerk zelf: zelfs een simpel ventilatierooster in GTr 72 heeft de vorm van een soort tempeltje met zuiltjes.

Werkspoor-versieringen

In GTr 663 zitten in het houtwerk erg typerende versieringen van trambouwer Werkspoor. Dit zijn heel simpele in de houten latjes gefreesde richeltjes en vierkante blokjes met een uitgefreesd rondje. Erg eenvoudig te maken en dus goedkoper dan de eerdere uitbundige randjes en paneeltjes, maar toch aardig om te zien en heel karakteristiek.

Deze versieringen werden door Werkspoor ook in andere wagens gebruikt, hierdoor is de herkomst van NTM-rijtuig C205 bij de Stoomtram Hoorn - Medemblik en de Amsterdamse pekelwagens (verbouwd uit Siemens-Schuckert Grootbordeswagens) gemakkelijk te herkennen. NTM C205 lijkt hoe dan ook sprekend op een verlengde 663 op draaistellen: fabrikanten waren zuinig op hun ontwerpen en hergebruikten de basis hiervan regelmatig.

Latere biezen

Vanaf eind 1913 werden bij de GTr andere, minstens zo fraaie biezen toegepast. De teksten en nummers op de balkons en in de wagen werden wel een stuk strakker en simpeler.

Bordjes in de wagens

In de wagens zaten diverse emaille bordjes met teksten. Deze zijn vaak niet meer aanwezig en moeten dus nagemaakt worden. Enkele exemplaren laten namaken is erg kostbaar, dus meestal maken we ze met andere technieken na: inscannen van een origineel (vaak flink beschadigd) of tekening, opknappen op de computer en printen op kunststof stickermateriaal. Een bordje, op deze manier nagemaakt (zelfs met geschilderde beschadigingetjes in het 'emaille'), is vrijwel niet van echt te onderscheiden!

Scans van originele (maar flink beschadigde) bordjes
In Photoshop 'opgepoetst' en bijgetekend
Nieuwe bordjes gemonteerd in de wagen

Fabrieksplaatjes

Voor de HTM 58 moest een uit dun messingplaat gestanst fabrieksplaatje worden gemaakt. Er was een origineel voorhanden, waarvan een afdruk in siliconenrubber werd gemaakt. Uit polyurethan werd een afgietsel gemaakt, dat vervolgens met goudverf van de Games Workshop werd beschilderd. Om het bordje op het origineel te laten lijken, werd het “vervuild” met sterk verdunde acrylverf. Ervaring met het verouderen van spoorwegmodellen kwam hier van pas. Na droging werd een laagje mat vernis uit een spuitbus aangebracht. Een extra afgietsel completeerde de collectie van een bevriend liefhebber.

Ook voor de 663 werden fabrieksplaatjes op deze manier vervaardigd. In de rubber mal werden de twee laatste cijfers van het jaartal dichtgemaakt, zodat cijfers naar keuze op het afgietsel kunnen worden opgeplakt. Op de 663 is dat 1912, op de 792 zitten dezelfde plaatjes met het jaartal 1918.

Intuigingen

Na uitgebreid onderzoek naar de geschiedenis van materieel en lijnenloop maken we ook de intuigingen, behorend bij de periode en historische toestand van de wagens. Hiervoor hebben we het gehele lettertype van de kopborden en zijlatten nagetekend, zodat we nu makkelijk mallen kunnen maken om nieuwe lijnborden mee te schilderen.